Boeken

Beoordeel een boek niet op zijn omslag
De uitdrukking ‘Don’t judge a book by it’s cover’ is natuurlijk metaforisch bedoeld. Het is geen waarschuwing voor wie een boekhandel binnenstapt. Dat zou ook zinloos zijn, want de omslag van een boek stuurt je eerste indruk en ook nog eens op een sterke manier.  Wel, mijn eerste indruk van het boek Tuurlijk heb je een ego ontlokte mij de uitroep: ‘Het zal toch geen boek in spreektaal zijn?’ Daar ga ik straks wel iets over schrijven. Mijn tweede indruk was: wat een grappig spel in de letters van de titel. In enkele letters is het profiel van een mens ‘uitgespaard’. Ik had pas na een paar keer kijken door dat dit vier keer het geval was.

De titel maakt ook nieuwsgierig. Wat zouden we hierover kunnen leren in een tijd dat wereldleiders met hyper-ego’s de dienst lijken uit te maken? De auteur maakt deel uit van het team ‘Authentiek Leiderschap’ (zo luidt ook de titel van zijn eerste boek) en schreef zijn tweede boek, blijkens de website, ‘omdat er zoveel misverstanden leven rond het begrip EGO’. Dat maakt het wel bijzonder dat pas op pagina 43 (van de 235) een definitie te vinden is. Nu kan ik die uitspraak over de vele misverstanden goed volgen, want we maken elkaar wijs dat je beter een klein ego kunt hebben, of desnoods geen ego. Want ego’s worden gezien als ‘de aap op de rots’. Blekkingh laat zien dat iedereen een ego heeft (tuurlijk) en dat je je ego’s nodig hebt en goed kunt benutten, als je maar oppast voor de toestand waarin zij het bewind overnemen en er niet op uit zijn om iets moois te creëren, maar om je te beschermen en positieverlies te voorkomen. Een in mijn ogen aansprekende hoofdgedachte.

Wat is een ego?
De definitie die de auteur hanteert is: ‘Het ego is het georganiseerde besef van ‘ik’ dat bepaalt hoe je jezelf ervaart en neerzet in relatie tot de buitenwereld.’ Hij neemt de lezer stap voor stap mee in de volgende gedachtenlijn: Je ego, dat georganiseerde besef van ‘ik’, is oorspronkelijk bedoeld om te overleven in een wereld vol fysieke bedreigingen. Sabeltandtijgers, vijanden en andere gevaren. Dat soort gevaren kennen we niet echt meer (al moet je wel altijd uitkijken bij het oversteken). Maar we kennen wel het existentieel dreigende gevaar van buiten de groep vallen. En dat kunnen wij mensen niet aan. Dat heeft ertoe geleid dat ons ego, in plaats van onze creativiteit te dienen, ons door ons gedrag denkt te gaan beschermen tegen dat gevaar, gedreven door angst. Maar bijna voorspelbaar met het omgekeerde als gevolg. We gedragen ons op zo’n manier dat de groep ons niet meer pruimt en dan is de teleurstelling dubbel: we horen er niet meer bij, terwijl we toch zo onze best deden om het goede te doen voor de anderen. Dat noemt de auteur ‘Negative Self Fulfilling Prophecy’.

Acht verschillende ego’s
Hij werkt (de) acht verschillende ego’s uit, met als doel het bewustzijn te vergroten voor de beschermende (en uiteindelijke verstikkende) kant en voor de mogelijkheden van de creatie-kracht. Je zult ze allemaal herkennen, bij jezelf of bij anderen: De trotse/ de Opschepper; De Zelfstandige/ Solist; De Verdediger/ het Slachtoffer; De Rustige/ de Wegduiker; De aardige/ de Slijmbal; De Relativerende/ de Afgunstige; De Adviseur/ de Paternalist; De Krachtige/ de Sloper. Het zal duidelijk zijn dat de variant bij elk ego duidt op de doorgeschoten versie. Als een rode draad wordt ieder ego ten tonele gevoerd in een doorlopende vergadering van een managementteam.

Het boek helpt de lezer met reflectievragen en – opdrachten op vele momenten. Je weet wel, van die vragen die trainers ook stellen, terwijl ze stiekem blij zijn dat zij ze zelf niet hoeven te beantwoorden. Na behandeling van alle ego’s volgt een gedeelte over je persoonlijke missie: stap voor stap wordt de lezer begeleid om zichzelf krachtig voor te nemen, in de vorm van een missie, om zijn of haar ego’s alleen in creatieve en opbouwende zin in te zetten. Een missie die je zo vaak voor jezelf herhaalt, dat hij compleet bij je gaat horen en je uiteindelijk bij je ‘authenticiteit’ als leider brengt.

Bruikbaarheid van het boek
Voor ik iets ga zeggen over de bruikbaarheid van het boek kom ik terug op mijn opmerking in het begin, naar aanleiding van de titel ‘Tuurlijk heb je een ego’. Spreektaal in een (semi-wetenschappelijk) boek spreekt mij niet aan. Het regent bijvoorbeeld  zinnetjes van maximaal vier woorden en sommige zinnen bevatten geen werkwoord. Van tijd tot tijd begint een zin met ‘oeps’, of bevat de smeekbede ‘alsjeblieft’. Hoofdstuk 6 heeft als titel een vraag, de eerste zin begint met ‘Yep’, maar geeft niet het antwoord op de vraag. Misschien gaat dit alleen maar over mijn persoonlijke voorkeur, maar ik ervaar dit taalgebruik niet als ondersteunend aan de boodschap.

Er moeten mij nog twee dingen van het hart over inhoudelijke keuzes.

Als vanzelf heb ik mij ingespannen om de verbinding te leggen met andere concepten op het gebied van psychologie, groepsdynamica en communicatie. Temeer omdat ik steeds bleef haken bij de manier waarop Blekkingh het begrip ‘ego’ inzet. Ik zet daar de volgende gedachten tegenover, of naast:

• In de Transactionele Analyse (TA) werkt men met het begrip ‘ego-state’, een toestand van je brein. Die toestand is gevuld door alles wat je in je leven van opvoeders, gezagsdragers, verzorgers, adviseurs te horen hebt gekregen. En omdat Acceptatie door onze omgeving een uiterst belangrijk levensdoel is, hebben we ons aangeleerd ons zo te gedragen dat die acceptatie kans maakt. In deze denkwijze is opvoeding een veel belangrijkere factor dan in dit boek, waar de auteur veel toeschrijft aan ons ‘reptielenbrein’.
• TA werkt ook met het concept ‘Functional Fluency’, wat inhoudt dat je in elke ego-state een punt kunt passeren waarna je gedrag niet langer functioneel is. Dat lijkt verdacht veel op het ‘doorschieten van je ego’ in dit boek.
• Ik kan ook zo’n pleidooi houden voor de verbinding met het concept ‘Kernkwadranten’ van Daniel Offman. Daar draait het om kernkwaliteit, de valkuil (de doorgeschoten variant), je uitdaging (wat staat je te doen om dat doorschieten te voorkomen) en jouw allergie (voor een kwaliteit die bij jou wellicht ontwikkeling nodig heeft).

Nu gaat het zeker niet om semi-academisch gelijk, maar juist deze verbindingen zou de denkwijze van het boek aan kracht doen winnen, omdat dan zou blijken dat ook deze denkwijze ‘staat op de schouders van reuzen’ die eerder boeiende ontdekkingen deden.

Tot slot: of je nu leidinggeeft aan een klas, een team, een organisatie of aan jezelf: dit boek kan je een mooi inzicht geven in jouw beïnvloedingsmogelijkheden, gericht op creativiteit en op jouw gedrag waardoor je mensen van je vervreemdt. Ik kan me zelfs voorstellen dat de auteur een versie schrijft die jongeren/ leerlingen helpt, om juist in de fase waarin zij experimenteren met gedrag, ook enig meta-inzicht te krijgen over zichzelf. Misschien is deze boektitel dan zelfs ‘slay’.