‘Ministers zonder al te groot ego, die bereid zijn om een ander af en toe wat te gunnen. Kersverse premier Jetten wil een kabinet met gezagsdragers ‘die inhoudelijk gedreven zijn, gericht zijn op oplossingen en de samenwerking zoeken’. Jetten pleit voor een nieuw soort leiderschap. Is dit het leiderschap dat we zoeken of willen we nog iets scherper zijn?

Jetten reageert op een leiderschapsbeeld dat nog altijd dominant is: leiders hebben een sterk ego en een groot zelfvertrouwen. Het zijn als het ware onze berggidsen. Leiders die vooroplopen, als eersten de top bereiken en de vlag planten. Hun team volgt. Dit type leiderschap bepaalt het doel én de weg ernaartoe. Dit ego-gedreven leiderschap kent naast veel aanhangers inmiddels ook veel weerstand. Immers, ego-gedreven leiderschap kan leiden tot autoritair en narcistisch gedrag. Het gevaar dreigt door organisaties waarin geen ruimte meer is voor tegenspraak, samenwerking of optimale inzet van individuele talenten.

Tegenover het ego-gedreven leiderschap staat het dienend leiderschap. Een term die veelvuldig in het onderwijs te horen is. Dienende leiders zet het faciliteren van hun team op de eerste plek. Het zijn de sherpa’s. Degenen die zwaar beladen met ieders bagage de weg naar boven banen. Het team mag het aan niets ontbreken. Ook dit leiderschap kent een keerzijde. Sherpa’s nemen vaak niet alleen de bagage maar ook de verantwoordelijkheid van het team over. Zij wijzen de weg, bepalen het doel, verzorgen iedereen en nemen de schuld op zich als het fout gaat. Er is geen gedeelde verantwoordelijkheid en daarmee veelal geen gemeenschapsgevoel. Organisaties met dienend leiderschap dragen het risico in zich tot stilstand te komen.

Een nieuw soort leiderschap dus. Geen berggidsen of sherpa’s meer. Maar wat dan wel? Onder de bergbeklimmers vind je nog een groep aanvoerders: de expeditieleiders.   Expeditieleiders lopen niet zelf naar boven. Zij blijven beneden en bepalen of een team de bergtop gaat beklimmen of niet, gegeven weersomstandigheden, conditie, teamgevoel etc. Het team zelf bepaalt de weg naar boven en het team zelf zet de individuele talenten optimaal in ten gunste van het collectieve doel. Expeditieleiders zijn situationele leiders. Zij zijn besluitvaardig, coachend, faciliterend en inspirerend tegelijkertijd.

Zijn dit de leiders die Jetten zoekt? Anders dan de beschrijving die Jetten in het functieprofiel van zijn ministers heeft opgenomen, zijn bij expeditieleiders ego en altruïsme meer in balans. Het zijn de expeditieleiders die besluitvaardig zijn en tegelijkertijd ruimte geven, die niet ‘de ander af en toe wat gunnen’, maar die de eindverantwoordelijkheid dragen voor de veiligheid van de hele groep, die oog hebben voor ieders talenten en mogelijkheden en grenzen stellen waar het moet. Het zijn de leiders met niet alleen een fysiek maar ook een moreel kompas.

Een nieuw soort leiderschap. Ik juich het van harte toe. Als model voor het onderwijs en de hele maatschappij. Laten we echter vooral kien zijn op welk leiderschap we dan precies nastreven. Het is nu het moment. Dat Jetten naast zijn zoektocht naar nieuw leiderschap ook gaat investeren in onderwijs an sich is daarbij een welkome aanvulling. Leiders van de toekomst zitten nu immers in onze schoolbanken en leiden we zelf op.