Die heb je vast nog nooit gelezen, de Codex Ur-Nammu, uit circa 2100-2050 voor Christus. Deze code(x), waarschijnlijk opgesteld door koning Ur-Nammu van het in het huidige Irak gelegen Ur, is de oudste bekende wetstekst in onze wereld. Moet een boeiend document zijn, met haast progressieve kenmerken, zoals: schadevergoeding in plaats van wraak. Overigens wel opmerkelijk, het eerste wat mensen deden tijdens de ontwikkeling van het (spijker)schrift: contracten en wetten optekenen. Geen gedichten of liefdesbrieven, maar wetsteksten.

Laat ik het in deze column niet hebben over de tanende leesvaardigheid (van het Sumerisch), maar over wetsteksten in ons land, ruim vierduizend jaar later. Zelfs Kunstmatige Intelligentie kan ons niet vertellen hoeveel meter boekenkasten je nodig hebt als je alle geldende wetsteksten centraal wilt opslaan. Regelmatig komt er een bij of wordt er een aangepast. Zo’n aanpassing op de onderwijswetten dreigt nu via de ‘Wet bevordering bestuurlijke kwaliteit en integriteit in het funderend onderwijs.’ De tekst is al het land in via de internetconsultatie: https://www.internetconsultatie.nl/schoolbesturen/reacties/datum; je kunt nog reageren tot 17 april.

Het ministerie van OCW vat de wetswijziging als volgt samen: “Met dit wetsvoorstel worden extra eisen gesteld aan besturen en intern toezicht van scholen. De eisen gaan over de vraag of zij genoeg weten en kunnen om hun vak te kunnen uitvoeren. Daarnaast gaan de eisen over de vraag welk werk je nog mag aannemen, naast je werk als lid van het bestuur of het intern toezicht. Je mag zo’n functie alleen aannemen als je je andere werk goed kunt blijven doen. Schoolbesturen werken ook veel samen. Zo’n samenwerking heeft soms een eigen bestuur en intern toezicht. Hier gaan de eisen ook voor gelden.”

De wetswijziging is het gevolg van de reactie van toenmalig minister Wiersma op een motie in de tweede kamer. Kort na de stemming over de motie moest de minister zijn post verlaten. Bij het eerstvolgende overleg over dit wetsvoorstel zei een van de hogere ambtenaren: “De minister is weg, het beleid blijft.”

Eerst maar eens over die kleuterachtige samenvatting. Ook jouw eerste reactie zal toch zijn: ‘Wááát, hebben ze dat nog niet geregeld dan?’ En daar zit hem precies de kneep: alles wat in die samenvatting staat en alles wat in de complete tekst staat, is allang geregeld. Door de sector zelf. Een raad van toezicht zal een bestuurder pas benoemen als zij zich ervan heeft overtuigd, samen met een adviescommissie, dat de kandidaat genoeg weet en kan om het vak te kunnen uitvoeren. Soms bevestigd door een assessmentrapport. En voorafgegaan door een traject om overzichtelijk in beeld te brengen, met inbreng van de medezeggenschapsraad, wat voor bestuurder de organisatie nodig heeft. Je zou als toezichthouder wel gek zijn om het niet zo te doen, want van incompetente bestuurders heeft iedereen in de scho(o)l(en) last. En de toezichthouders moeten zelf aan de bak als het misgaat. Ook waar het gaat om ‘welk werk je nog mag aannemen naast je werk als lid van een bestuur of het intern toezicht’ heeft de sector zelf strakke afspraken gemaakt. Zo strak dat er nog weinig mogelijk is, want we zijn wel heel erg in de houding gesprongen toen het programma Nieuwsuur een aantal vermeende misstanden meer dan levensgroot in beeld bracht.

Ik zie zorgwekkende overeenkomsten tussen dat nieuwsprogramma en de reactie van kamerleden op incidenten: Scheer alles wat zweemt naar een misstand over één kam en blaas het op tot een groot probleem. Anders heb je geen programma. Verklaar twee incidenten tot een reeks en dring aan op overheidsingrijpen via wetgeving, ander heb je geen (com)motie.

Het doet mij allebei denken aan dat liedje van Annie M.G. Schmidt over Hendrik Haan uit Koog aan de Zaan die de kraan open had laten staan. Aan het eind van het liedje was er door de grote overstroming ‘Denk je toch eens even, niemand meer in leven!’ Tot Hendrik verscheen:
‘O zei Hendrik ’t was maar even
‘T hele verhaal is overdreven
De keukenmat een tikkie nat
Onverwijld opgedweild
Zo gebeurt zo gedaan
Zei Hendrik Haan
Alle dames gingen vlug
Teleurgesteld naar huis terug.’

Alle dames en heren van onze gerespecteerde volksvertegenwoordiging hadden gerustgesteld naar huis terug moeten gaan, toen zij tot zich lieten doordringen op welke incidenten de motie gebaseerd was. En de minister had de motie naast zich neer kunnen leggen onder het uitroepen van: “’t Hele verhaal is overdreven!” Maar dat heeft hij niet gedaan.

Maar zo’n vaart zal het toch niet lopen, want 11 van de tot nu toe 12 reacties op de internetconsultatie wijzen de wet resoluut van de hand. Nu ga ik niet zover dat ik openlijk twijfel aan de verwerking van wat zo’n consultatie oplevert. Maar de consulteerder is uit op ‘constructieve feedback’ om de uitvoerbaarheid te verbeteren en juridische problemen weg te nemen. Hij zal er niet vanaf laten hangen of het wetsvoorstel wordt ingediend of niet. Constructief in die zin is mijn (openbare) bijdrage aan de consultatie niet, want ik vermag niet in te zien hoe je dit wetsvoorstel zo kunt aanpassen dat het wel zinvol (en constructief!) wordt.

Dus had ik mijn bijdrage net zo goed in spijkerschrift (Cuneiform) kunnen inleveren. Dat zou Kunstmatige Intelligentie voor mij moeten kunnen genereren, maar kijk nou toch: “Het is niet mogelijk om de moderne Nederlandse uitdrukking ‘Waar een wil is, is een weg, waar geen wil is, is een wet’ letterlijk te vertalen naar het Sumerisch in spijkerschrift. De uitdrukking is een modern gezegde dat een concept van persoonlijke wilskracht en het overwinnen van obstakels uitdrukt, wat niet direct overeenkomt met de concepten en de woordenschat van het oude Sumerisch.”

Niks nieuws onder de zon, kennelijk. Tot slot: kan het volgende dan alsjeblieft ook per wet geregeld worden?

• Dat wetten die bedoeld zijn om te regelen, wat de mensen die het betreft zelf al geregeld hebben, niet mogen worden aangenomen
• Dat het niet toegestaan is om van een mug een olifant te maken
• Dat kamerleden en ministers eens in de vier jaar een op ontwikkeling gericht accreditatietraject moeten volgen.