1 september 2008 was mijn eerste dag als leidinggevende. Bij binnenkomst vond ik naast mijn telefoon een lijstje met vragen. Het waren de vragen die ik moest stellen, mocht een medewerker zich ziekmelden. Vragen die niet alleen gingen over de wettelijke regelgeving, maar ook over hoe het met de medewerker zelf ging. Ik was verbaasd. Is er voor een normale vraag naar het welzijn van de medewerker een herinneringskaartje nodig? Wisten we niet meer welke vragen we elkaar moesten stellen?

Veel leiderschapscursussen en – trainingen verder, ben ik nog niet helemaal gerustgesteld. Alhoewel heel leidinggevend Nederland inmiddels getraind is in gesprekvoering, zie ik steeds vaker een stapel gesprekskaarten op tafel liggen. Kaarten met verrassende vragen om elkaar beter te leren kennen. Vragen die gaan over wie de ander is, welke opvattingen de ander heeft of welke keuzes de ander zou maken. 

Wat is hier aan de hand? Blijkbaar zijn we nog steeds op zoek naar waarover we met elkaar moeten spreken. Opvallend is dat in 2008 de vragen op mijn lijstje vooral informatief van aard waren, de vragen op de huidige gesprekskaarten zijn van diepgaander niveau. Zij gaan over wat de ander bezighoudt en drijft. Blijkbaar zijn we een stap verder in het zoeken naar verbinding met elkaar. De kaarten leiden tot gesprekken op het werk waarin de individuele professionele ontwikkeling van de medewerker centraal staat. En dat is waardevol, want we beschouwen medewerkers toch steeds meer als mensen met talenten, in plaats van als individuen met een functieprofiel. Maar is het ook voldoende? Leiden deze gesprekken ook echt tot de verbinding die we zoeken?

Ik denk het niet. De collectiviteit die een gesprek ook kan opleveren blijft met gesprekskaarten onderbelicht. En is dat niet waar we feitelijk naar op zoek zijn? Collectiviteit ofwel gemeenschapszin. In een collectief gesprek staat het samen denken centraal.  Het is een gesprek dat leidt tot gezamenlijke nieuwe inzichten. Het zijn gesprekken waarin je samen op zoek gaat naar een oplossing, een richting, een idee, een analyse. Een gesprek waarin je elkaars deskundigheid, ervaring en gedachtegoed benut om te komen tot een beter gezamenlijk resultaat. Een ware dialoog.

Voor een dialoog heb je geen vragenlijstjes of gesprekskaarten nodig. Wel oefening. Oefening om af te leren wat we inmiddels gewend zijn te doen in een gesprek: onszelf verdedigen, oordelen vellen en zenden in plaats van luisteren. Oefening ook om te ontdekken wat een dialoog nodig heeft:  openheid, oprechte interesse en vragen. Hoe mooi zou het dan ook zijn om al vroeg met deze oefening te beginnen. Dialoogvoering als onderdeel van het burgerschapsprogramma in het onderwijs. 

En dat die nood hoog is, blijkt wel uit het huidige wereldpolitieke klimaat. Tegen de toename van deals en decreten helpt een gesprekskaart niet. Wel een krachtige professionele gemeenschap die is verbonden in openheid en oprechte interesse. Met de dialoog als kern daarvan.